گرانی تنها مقصر نیست؛ حتی دورهمی رایگان هم کم شد
Why screens replaced socialising: John Burn-Murdoch's Financial Times data analysis, the numbers behind it, independent data from the US and Canada, and a careful look at Iran.
Going out vs inflation since 2000
Free settings, days per year
Paid settings, days per year
Solo sport, days per year
گرانی ما را خانه‌نشین کرده؛ پس چرا دوستانمان را خانه دعوت نمی‌کنیم؟ جان برن‌مرداک، گزارشگر ارشد داده‌ی فایننشال تایمز، توضیح رایج کاهش معاشرت را آزموده است: بیرون رفتن گران شده و سرگرمی دیجیتال در دسترس است. نتیجه‌اش این است که گرانی واقعی است، اما همه‌ی ماجرا نیست.
۰۱. گرانی بیرون، ارزانی صفحه
در آمریکا و بریتانیا، قیمت غذا و نوشیدنی بیرون و رویدادها از سال ۲۰۰۰ حدود ۲۰٪ بیشتر از تورم عمومی بالا رفته؛ قیمت خواربار، تلویزیون، ویدیو و اینترنت از تورم عقب مانده است. در نمودار آمریکا، «بیرون رفتن» (رستوران و بلیت رویداد) به حدود ۱۲۰ رسیده و «ماندن در خانه» (خواربار، تلویزیون و موسیقی، بازی، اینترنت، دستگاه و نرم‌افزار) به حدود ۷۴ (پایه ۱۰۰ در ۲۰۰۰). خدمات انسانی تا حدود دو برابر گران شده‌اند، در حالی که کالاهایی مثل تلویزیون و کامپیوتر نزدیک به صفر قیمت اولیه رسیده‌اند.
۰۲. ارزان‌تر شدن صفحه، گران‌تر شدن مصرف
قیمت واقعی «زمان صفحه‌نمایش» (تلویزیون و موسیقی، بازی، اینترنت، موبایل) تا ۲۰۲۵ حدود ۱۶٪ پایین آمده و قیمت تعدیل‌شده با کیفیت حدود ۳۹٪. اما هزینه‌ی واقعی هر نفر روی آن از ۲۰۰۲ حدود ۵۰٪ بالا رفته (اوج حدود ۵۸٪ نزدیک ۲۰۲۱). یعنی ارزان‌تر شد، ولی بیشتر مصرف می‌کنیم. بخشی از افت شاخص قیمت از بهتر شدن کیفیت است.
۰۳. اگر فقط گرانی بود…
فرض ساده این است: اگر بیرون گران شده، معاشرت باید از بار و رستوران به خانه و پارک می‌رفت، و مردم از همه‌ی فعالیت‌های گران پرهیز می‌کردند، نه فقط اجتماعی‌ها. داده‌ی زمان‌سنجی آمریکا (ATUS) از ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۵ برعکس نشان می‌دهد:
- جاهای رایگان (خانه‌ی خود یا دیگران، فضای باز): حدود ۱۷ روز در سال کمتر دوستان را دیده‌ایم
- جاهای پولی (رستوران، بار، مغازه، سالن): حدود ۸ روز کمتر
طبق متن مقاله، آمریکایی‌ها در ۲۰۱۳ حدود سه ساعت در هفته در این مکان‌ها با دوستان بودند و حالا تقریباً به نصف رسیده.
۰۴. کارهای تکی بیشتر شده
- ورزش (غیر باشگاه): تکی حدود ۱۵ روز در سال بیشتر؛ با دوستان حدود ۳ روز کمتر
- باشگاه: تکی حدود ۴ روز بیشتر؛ با دوستان تقریباً ثابت
- رستوران و بار: تکی حدود ۶ روز کمتر؛ با دوستان حدود ۸ روز کمتر
- سالن سرگرمی: هر دو اندکی کمتر
جمع‌بندی او: تقریباً تمام افزایش، تکی است. (اعداد این بخش و بخش‌های قبلی از روی نمودارها خوانده شده‌اند و تقریبی‌اند.)
۰۵. پس چه چیزی تغییر کرده؟
برداشت نویسنده: راحتی و جذب توجه. معاشرت هماهنگی می‌خواهد و مطالعه تمرکز، و گوشی فوراً سرگرم می‌کند. این شواهد نقش گرانی را رد نمی‌کنند، اما نشان می‌دهند کاهش ارتباط انسانی را نمی‌توان فقط با پول توضیح داد.
۰۶. داده‌های مستقل دیگر
- آمریکا: سهم کسانی که در یک روز معمول معاشرت حضوری داشتند از ۳۸٪ (۲۰۱۵) به ۳۰٪ (۲۰۲۵) رسیده؛ میانگین از ۴۱ به ۳۵ دقیقه (BLS)
- کانادا: دیدار دوستان در روز معمول از ۴۷٫۹٪ (۱۹۸۶) به ۱۹٫۳٪ (۲۰۲۲). افت از قبل از تورم اخیر شروع شده است (Statistics Canada)
- YouGov (آمریکا، ۲۰۲۵): ۳۷٪ کمتر بیرون غذا می‌خورند و ۶۹٪ از آن‌ها گرانی را دلیل می‌دانند
- Circana (اروپا): خرج رستوران در پنج بازار بزرگ، ژوئن ۲۰۲۵ نسبت به ۲۰۱۹ حدود ۱۰٪ بیشتر (اسمی) ولی تعداد بازدیدها ۱۰٪ کمتر
ایران، با احتیاط. آمار دقیقی از تغییر رفتار معاشرت در ایران نداریم. آنچه هست: ادعای رئیس اتحادیه‌ی کافه‌های تهران (به نقل از Iran International، حسابرسی‌نشده) درباره‌ی بسته شدن بخشی از کافه‌ها و افت مشتری، و گزارش RFE/RL که از کافه‌های همچنان شلوغ هم می‌گوید. جنگ و قطع اینترنت هم عامل‌اند و نباید همه چیز را به هزینه نسبت داد.
۰۷. ایران: خانه هم دیگر ارزان نیست
منطق مقاله فرض می‌کند «ماندن» ارزان است، چون خواربار و سرگرمی خانگی از تورم عقب مانده‌اند. در ایران با تورم بالای خوراکی، خانه هم ارزان نیست: میزبانی یعنی خرید میوه، شیرینی و غذا. پس گرانی می‌تواند هم بیرون رفتن و هم دعوت‌کردن را سنگین کند. این با حس عمومی کم شدن مهمانی‌های خانگی می‌خواند، اما این برداشت ماست، نه یک نتیجه‌ی آماری؛ برای سنجیدنش به زمان‌سنجی یا نظرسنجی معتبر نیاز است.
۰۸. جمع‌بندی
گرانی بیرون رفتن واقعی است و رفتن را سنگین می‌کند، اما کاهش معاشرت از پیش از تورم اخیر شروع شده و در جاهای رایگان هم دیده می‌شود. گوشی و راحتی دیجیتال ماندن را ساده کرده‌اند و عادت هر دو را تثبیت می‌کند. هیچ مطالعه‌ای سهم علت‌ها را جدا نکرده است. و خبر خوب: دیدار حضوری همیشه پول نمی‌خواهد؛ پارک و یک چای ساده کافی است.
منابع
- John Burn-Murdoch, "Why have screens replaced socialising?", Financial Times via CNA, 19 Oct 2026
- Financial Times, same analysis (original, subscription)
- Financial Times Data Points on Instagram (price, ATUS and screen-time charts)
- BLS, American Time Use Survey 2025
- Statistics Canada, The Daily, 17 June 2025
- YouGov, Rising costs are changing how Americans dine out
- Circana / DFVCG, Record spending but fewer visits
- Iran International, 11 Aug 2026 (café union claims)
- RFE/RL, Tehran café culture
اعداد نمودارهای FT تقریبی‌اند و از روی تصویر خوانده شده‌اند. • Chart values are approximate readings.