وقتی قیمت برق منفی می‌شود
Why a producer sometimes pays to sell electricity: the wholesale market below zero, the numbers from Germany and France, and why a negative wholesale price is not a negative household bill.
Germany, 2025 (457 in 2024)
France, 2025 (352 in 2024)
France, H1 2026
Germany avg. day-ahead price
فروشنده‌ای که برای فروختن کالایش پول بدهد، عجیب به نظر می‌رسد. اما در بازار عمده‌فروشی برق اروپا، در ساعت‌هایی که خورشید و باد زیاد است و مصرف کم، همین اتفاق می‌افتد: قیمت زیر صفر می‌رود و تولیدکننده باید برای تحویل برق «پول بدهد». این پدیده روزبه‌روز بیشتر می‌شود، اما به معنای برق رایگان برای خانه‌ها نیست.
۰۱. قیمت منفی یعنی چه؟
برق را نمی‌شود به‌راحتی ذخیره کرد و شبکه باید هر لحظه تولید و مصرف را برابر نگه دارد. در بازار «روز بعد» برای هر ساعت از فردا قیمتی تعیین می‌شود. اگر در یک ساعت تولید پیش‌بینی‌شده (مثلاً ظهر آفتابی و بادی) از مصرف بیشتر باشد و کسی هم نتواند آن را ذخیره یا صادر کند، تولیدکننده‌هایی که حاضرند برق را «حتی با ضرر» بفروشند قیمت را به زیر صفر می‌کشانند. معنایش این است که خریدار برای گرفتن برق پول دریافت می‌کند.
۰۲. اعداد؛ آلمان و فرانسه
- آلمان: طبق داده‌ی SMARD (سازمان شبکه‌ی فدرال)، در ۲۰۲۵ حدود ۵۷۳ ساعت قیمت روز بعد منفی بود؛ در ۲۰۲۴ حدود ۴۵۷ ساعت. میانگین قیمت روز بعد هم ۲۰۲۵ حدود ۸۹٫۳۲ یورو در هر مگاوات‌ساعت بود، در برابر ۷۸٫۵۱ در ۲۰۲۴ (حدود ۱۴٪ بیشتر)
- فرانسه: بر پایه‌ی داده‌ی RTE، در ۲۰۲۵ حدود ۵۱۳ ساعت منفی (در ۲۰۲۴ حدود ۳۵۲ ساعت). طبق گزارش‌های منتشرشده بر پایه‌ی همین داده، در نیمه‌ی اول ۲۰۲۶ حدود ۴۰۷ ساعت. میانگین قیمت نقطه‌ای ۲۰۲۵ حدود ۶۱ یورو در برابر ۵۸ در سال قبل
دو معیار را قاطی نکنیم. بعضی ردیاب‌ها «ساعت‌های صفر یا کمتر» را می‌شمارند و عدد بزرگ‌تری می‌دهند. در این صفحه فقط ساعت‌های «منفی» از SMARD و RTE آمده است.
نکته‌ی مهم: بیشتر شدن ساعت‌های منفی با گران‌تر نشدن میانگین سالانه تناقض ندارد. میانگین را ساعت‌های بدون خورشید و باد (شب، زمستان، آرام) بالا نگه می‌دارند؛ منفی‌ها استثناهای کوتاه‌اند.
۰۳. چرا تولیدکننده خاموش نمی‌کند؟
- هزینه‌ی خاموش و روشن‌کردن: نیروگاه‌های حرارتی و اتمی برای کم و زیادکردن توان یا راه‌اندازی دوباره هزینه و محدودیت فنی دارند؛ گاهی ماندن چند ساعت با ضرر، از خاموشی ارزان‌تر است
- تولید اجباری: بخشی از تولید به دلیل ایمنی شبکه، گرمای همزمان یا قرارداد خدمات شبکه باید روشن بماند
- حمایت‌های قیمتی: بعضی تجدیدپذیرها با تعرفه یا یارانه‌ی ثابت درآمد دارند؛ تا وقتی قانون یا قرارداد جلوی این را نگرفته، تولید برایشان می‌صرفد
- قراردادهای خرید برق (PPA): تولید در قرارداد تعهد شده و خاموش‌کردن ممکن است جریمه داشته باشد
به همین دلیل سیاست‌گذارها قاعده‌ها را عوض می‌کنند. در فرانسه طبق قاعده‌های جدید، از ۱ دسامبر ۲۰۲۶ واحدهای بیش از ۵ مگاوات و از ۱ مارس ۲۰۲۷ واحدهای ۱ تا ۵ مگاوات در ساعت‌های قیمت منفی دیگر مشمول حمایت قیمتی نخواهند بود و باید توان را کم کنند.
۰۴. پس قبض من منفی می‌شود؟
نه. قبض خانه فقط «قیمت انرژی» نیست؛ هزینه‌ی شبکه (مثل TURPE در فرانسه)، مالیات و عوارض هم دارد و این بخش‌ها با قیمت منفی چند ساعته تغییر نمی‌کنند. اثر روی قبض به نوع قرارداد بستگی دارد:
- قرارداد ثابت: قیمت انرژی‌ات را از پیش قفل کرده‌ای؛ قیمت منفی روی قبضت اثر مستقیم ندارد
- قرارداد شناور یا ساعتی: اگر مصرفت را به ساعت‌های ارزان ببری، فقط در بخش انرژی صرفه‌جویی می‌کنی
مثال فرضی (برای فهم، نه داده‌ی واقعی). فرض کن قیمت عمده −۵۰ یورو در مگاوات‌ساعت باشد؛ یعنی −۵ سنت در هر کیلووات‌ساعت. اگر شبکه، مالیات و عوارض روی هم ۱۲ سنت باشد، چیزی که برای آن ساعت می‌پردازی حدود +۷ سنت است، نه منفی.
۰۵. نگاه دیتومان
قیمت منفی نشانه‌ی خراب‌شدن بازار نیست؛ نشانه‌ی اینکه تولید تجدیدپذیر رشد کرده ولی ذخیره‌سازی، شبکه و مصرف انعطاف‌پذیر هنوز عقب‌اند. راه‌حل‌ها روشن‌اند: باتری و ذخیره، شبکه‌ی قوی‌تر و اتصال بیشتر بین کشورها، و مصرفی که خودش را با ساعت‌های ارزان تطبیق دهد. پرسش اصلی دیگر «آیا برق ارزان می‌شود؟» نیست، «چه کسی ساعت ارزان را می‌تواند استفاده کند؟» است.
منابع
- SMARD (Bundesnetzagentur): داده‌ی قیمت عمده‌فروشی و ساعت‌های منفی آلمان، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ • smard.de
- RTE (شبکه‌ی انتقال برق فرانسه): ساعت‌های قیمت منفی و میانگین قیمت نقطه‌ای ۲۰۲۴، ۲۰۲۵ و نیمه‌ی اول ۲۰۲۶ (از طریق گزارش‌های منتشرشده بر پایه‌ی داده‌ی RTE) • rte-france.com
- توضیح سازوکار بازار و رفتار تولیدکننده‌ها: گزارش‌های IEA درباره‌ی انعطاف‌پذیری شبکه‌ی برق • iea.org
برخی اعداد نیمه‌ی اول ۲۰۲۶ ممکن است بعداً بازبینی شوند. • Some H1 2026 figures may be revised.